سیره امام رضا(ع) در ماه محرم و مستندات شرعی عزاداری امام حسین (ع)

عزاداری امام حسین (ع)
تاریخ:            تعداد بازدید: 289                    

با آغاز ماه محرم، ایام غم و اندوه شیعیان و محبان اهل بیت علیهم السلام، شهرها، رنگ و بوی عاشورایی به خود می‌گیرند، حسینیه‌ها، مساجد و تكایا به نشانه‌ی عزاداری، سیاهپوش می‌شوند، پرچمها و پلاكارتهای عزاداری بر سر در خانه، و اماكن عمومی نصب می‌شود.؛ حركات، گفتار و رفتارهای محبان اهل بیت نیز با الهام از نهضت جاودانه عاشورا، رنگ و بوی حسینی دارند، هرجا سخن از قیام كربلا و رهبر و پیشوای نهضت، حسین بن علی علیهما السلام و شهدای كربلا است. در سلسله نوشتارهای "از محرم تا اربعین حسینی"، به بیان محکمات و حوادث قیام امام حسین پرداخته خواهد شد. امید است مورد قبول واقع شود.

 

روایت جامع امام رضا (ع) در گرامیداشت ماه محرم و عاشورا

اهل بیت علیهم السلام، اهتمام ویژه‌ای به عزاداری و گریه بر امام حسین علیه السلام داشته اند و این مطلب در روایات فراوان نقل شده است كه در این نوشتار، یكی از روایات بسیار جامع از امام رضا را مورد تحلیل و بررسی قرار می‌دهیم. مرحوم شیخ صدوق رحمة الله علیه، در كتاب الامالی[1]، روایتی جامع امام رضا را با سند صحیح[2] ، معروف به "حدیث ریان بن شبیب"، که به نوبه خود، یکی از بهترین و جامع ترین بیانات معصومین در فضیلت، ثواب و آداب ماه محرم و عاشورای حسینی، می باشد، را نقل کرده است؛ در این نوشتار، و به اجمال، به بیان برخی از فرازهای حدیث گرانبهای امام هشتم، پرداخته خواهد شد و تفصیل آن به منابع مربوطه، ارجاع می گردد.[3]

 

مستند شرعی عزاداری امام حسین (ع) از اول محرم

اولین سوالی که مطرح می شود، اینکه چرا عزای امام حسین، از اول محرم آغاز می شود؟ با اینکه امام حسین و یارانش در دهم محرم، به شهادت رسیدند. اینکه چرا مراسم عزاداری برای اباعبدالله(ع) از اول دهۀ محرم آغاز می‌شود، دلائل مختلفی می‌تواند داشته باشد، لکن مستند شرعی عزاداری امام حسین از روز اول محرم، علاوه بر حدیث فوق، می تواند با تمسک به حدیث دیگری از امام رضا در کتاب وسائل الشیعه، باشد که ایشان می فرمایند:

كانَ أبی علیه‏السلام إذا دَخَلَ شَهرُ الُمحَرَّمِ لا یرى ضاحِكا، وكانَتِ الكَآبَهُ تَغلِبُ علَیهِ حَتّى تَمضِی عَشرَةُ أیامٍ، فإذا كانَ یومُ العاشِرِ كانَ ذلكَ الیومُ یومَ مُصیبَتِهِ وحُزنِهِ وبُكائهِ، و یقولُ: هُوَ الیومُ الَّذی قُتِلَ فیهِ الحُسَینُ.[4]

چون ماه محرّم مى‏‌رسید كسى پدرم (امام کاظم) را خندان نمى‌‏دید. غم و اندوه بر او چیره بود تا آن كه ده روز مى‏‌گذشت، روز دهم (عاشورا) روز سوگوارى و اندوه و گریه او بود و مى‏‌فرمود: عاشورا، روزى است كه حسین علیه‌‏السلام در آن كشته شد.

 

روزه روز اول محرم و دعای فرزند دار شدن

در ابتدای حدیث، ریان بن شبیب، چنین نقل می کند، امام رضا به ایشان فرمود، آیا اولین روز ماه محرم را روزه هستید؟

عَنِ الرَّیانِ بْنِ شَبِیبٍ قَالَ دَخَلْتُ عَلَى الرِّضَا علیه السلام فِی أَوَّلِ یوْمٍ مِنَ الْمُحَرَّمِ ... .

از ریان بن شبیب، نقل شده است که در اول روز محرم بر امام رضا وارد شدم ... .

آرزوی هر پدری، داشتن فرزند صالح و سالم می باشد. این رسم همیشگی بوده و خواهد بود. حتی پیامبران نیز از این امر، مستثنی نبوده اند. دیر رسیدن اولاد و فرزند، آنچنان سخت و ناخوشایند بوده است که از جمله دعاهای پیامبران در قرآن، دعای فرزند دارشدن می باشد. حضرت زکریا، بنابر مصالح و حکمت های الهی، صاحب فرزند نمی گردید، در چنین روزی (روز اول محرم) و بنابر روایت امام رضا، خدواند بشارت فرزند را به ایشان، عنایت فرمود؛ از اینرو، بنا بر فرموده سید ابن طاووس در کتاب شریف الاقبال،"روزه" روز اول محرم، مستحب (و اعلم أن أول یوم من المحرم من أیام الصیام و موسم من مواسم إجابة الدعاء لأهل الاسلام)[5] و دعای در این روز بویژه هنگام افطار روزه این روز، مستجاب خواهد شد ان شا الله، همچنانکه دعای حضرت زکریا در طلب فرزند در سن پیری، مستجاب گردید:

یا ابْنَ شَبِیبٍ أَصَائِمٌ أَنْتَ فَقُلْتُ لَا فَقَالَ إِنَّ هَذَا الْیوْمَ هُوَ الْیوْمُ الَّذِی دَعَا فِیهِ زَكَرِیا علیه السلام رَبَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فَقَالَ (رَبِّ هَبْ لِی مِنْ لَدُنْكَ ذُرِّیةً طَیبَةً إِنَّكَ سَمِیعُ الدُّعاءِ)[6] فَاسْتَجَابَ اللَّهُ لَهُ وَ أَمَرَ الْمَلَائِكَةَ فَنَادَتْ زَكَرِیا (وَ هُوَ قائِمٌ یصَلِّی فِی الْمِحْرابِ أَنَّ اللَّهَ یبَشِّرُكَ بِیحْیى)[7]‏ فَمَنْ صَامَ هَذَا الْیوْمَ ثُمَّ دَعَا اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ اسْتَجَابَ اللَّهُ لَهُ كَمَا اسْتَجَابَ لِزَكَرِیا علیه السلام.

آن حضرت فرمود: اى فرزند شبیب آیا روزه هستى؟ عرض كردم: روزه ندارم. امام رضا، فرمود: در این روز، حضرت زكریا (علیه السلام) دعا كرد و از خداوند خواست تا به او فرزندى عنایت كند، خداوند دعاى او را اجابت فرمود و به فرشتگان امر نمود تا هنگامى كه زكریا در محراب مشغول عبادت است وى را مژده دهند كه خداوند به او فرزندى خواهد داد، اینك هر كس امروز روزه داشته باشد و از خداوند هر چه بخواهد، مورد اجابت قرار خواهد؛ گرفت همان طور كه دعاى زكریا مستجاب شد.

 

پاسداشت حرمت ماه محرم در جاهلیت و هتك حرمت آن در اسلام

سپس امام رضا در ادامه و در دومین فراز حدیث، با مقایسه ماه محرم در دو دوره زمانی جاهلیت و اسلام، چنین نتیجه می گیرد، خلیفه مسلمین، حرمت و احترام اهل بیت پیامبر را در ماه حرام، رعایت نکرد و از جاهلیت نیز پیشی گرفتند:

ثُمَّ قَالَ یا ابْنَ شَبِیبٍ إِنَّ الْمُحَرَّمَ هُوَ الشَّهْرُ الَّذِی كَانَ أَهْلُ الْجَاهِلِیةِ فِیمَا مَضَى یحَرِّمُونَ فِیهِ الظُّلْمَ وَ الْقِتَالَ لِحُرْمَتِهِ فَمَا عَرَفَتْ هَذِهِ الْأُمَّةُ حُرْمَةَ شَهْرِهَا وَ لَا حُرْمَةَ نَبِیهَا صلی الله علیه وآله لَقَدْ قَتَلُوا فِی هَذَا الشَّهْرِ ذُرِّیتَهُ وَ سَبَوْا نِسَاءَهُ وَ انْتَهَبُوا ثَقَلَهُ فَلَا غَفَرَ اللَّهُ لَهُمْ ذَلِكَ أَبَداً.

سپس فرمود: ای پسر شبیب ! همانا محرم ماهی است كه مردم زمان جاهلیت در این ماه ظلم و كشتن افراد را به خاطر حفظ حرمت این ماه، حرام می‌دانستند؛ اما این امت [منظور گروه بنی امیه و طرفداران آنهاست كه خود را از امت اسلام می‌دانستند]، حرمت این ماه و حرمت پیامبرش را نشناختند و در این ماه، ذریه و فرزندان ایشان را كشتند و زنانش را اسیر و اموالش را غارت كردند؛ خداوند آنها را هرگز نیامرزد.

امام هشتم با این بیان، درصدد القای این بخش از تاریخ اسلام هستند که دشمنان اهل بیت علیهم السلام،‌ بدتر از مردم زمان جاهلیت رفتار کردند؛ زیرا مردم آن زمان، حرمت ماه های حرام را حفظ می‌كردند و هر اندازه كه باهم دشمنی داشتند، وقتی ماه حرام فرا می‌رسید، جنگ را رها می‌كردند. اما آنها با این كه خود را از امت پیامبر اسلام می‌پنداشتند، نه حرمت این ماه را نگه داشتند و نه حرمت رسول خدا را؛ بلكه در این ماه، خون فرزند پیامبر اسلام را بر روی زمین ریختند، خانواده شان را اسیر كردند و حتی كار را به جایی رساندند كه حرم شان را آتش زدند و اموال شان را به غارت بردند و در شقاوت و سنگدلی، از مردم زمان جاهلیت نیز پیشی گرفتند.

امام هشتم این مطلب را در روایت دیگری نیز این چنین بیان كرده است:

قَالَ الرِّضَا علیه السلام إِنَّ الْمُحَرَّمَ شَهْرٌ كَانَ أَهْلُ الْجَاهِلِیةِ یحَرِّمُونَ فِیهِ الْقِتَالَفَاسْتُحِلَّتْ فِیهِ دِمَاؤُنَا وَ هُتِكَ فِیهِ حُرْمَتُنَا وَ سُبِی فِیهِ ذَرَارِینَا وَ نِسَاؤُنَا وَ أُضْرِمَتِ النِّیرَانُ فِی مَضَارِبِنَا وَ انْتُهِبَ مَا فِیهَا مِنْ ثَقَلِنَا وَ لَمْ تُرْعَ لِرَسُولِ اللَّهِ حُرْمَةٌ فِی أَمْرِنَا.[8]

 امام رضا علیه السلام فرمود: محرم ماهى بود كه مردم جاهلیت جنگ و كشتار را در آن حرام مى‏دانستند [اما بنی امیه]‌ ریختن خون ما را در آن حلال شمردند و حرمت ما را دریدند و فرزندان و زنان ما را اسیر كردند و خیمه‏هاى ما را آتش زدند و آنچه را در آن بود، چپاول و غارت كردند و در باره ما حرمت رسول خدا صلی الله علیه وآله را مراعات نكردند.

لازم به ذکر است، بنابر اسناد تاریخی اعراب در دوره جاهلیت، زمانی که جنگ با ماه های چون ذی القعده، ذی‏الحجه، محرم و رجب تلاقی می یافت، نبرد را متوقف می کردند. قرآن نیز در سوره های توبه و بقره، مسلمانان را از جنگ و کشتار در این چهار ماه برحذر داشته است.[9] اما کلیدداران حکومت اسلامی، حرمت خون فرزندان پیامبر را حتی در ماه محرم، نیز برخلاف رسم جاهلیت، حفظ نکردند (لَقَدْ قَتَلُوا فِی هَذَا الشَّهْرِ ذُرِّیتَهُ وَ سَبَوْا نِسَاءَهُ).

 

آل سعود در عربستان، در امتداد شجره معلونه بنی امیه

اکنون و در زمان معاصر، آل سعود، یهودیان امت اسلام و در امتداد شجره ملعونه بنی امیه، همچون اسلاف خویش، در ماه محرم نیز جنگ بر علیه مردم یمن را رها نکردند. و این پرسش مطرح می شود که دفاع از کدام دین به سعودی ها اجازه می دهد که به قتل ملت یمن، آن هم در ماه های حرام، همت گمارد؟ و به اسم حمایت از دین اسلام و شریعت، جنگ به راه انداخته و علیه ملتی مسلمان، وارد جنگ شوند؛ آری؛ سر و حکمت تاکید اهل بیت بر خواندن زیارت عاشورا، نیز چنین خواهد بود که باید شمر و معاویه زمان را نیز شناخت. عاشورا، به جنگ و نزاع همیشگی بین حق و باطل اشاره دارد و مختص زمان خاصی نیست.

 

محرم، ماه حزن و اندوه شیعه اهل بیت

امام رضا در فراز دیگر از این روایت، نحوه‌ شهادت امام حسین که بر اوج مظلومیت، حکایت دارد، اشاره می کنند؛ عبارت: «فَإِنَّهُ ذُبِحَ كَمَا یذْبَحُ الْكَبْشُ»، نهایت قساوت قلب قاتلان و بغض و عداوت آنها و در مقابل، اوج مظلومیت فرزند رسول خدا را بیان می‌كند. آن حسینی كه جایش روی دوش پیامبر بود، و در آغوش مبارك ایشان و در خانه وحی بزرگ شد، روزی این گونه مظلومانه سرش را از فقا، جدا می كنند:

یا ابْنَ شَبِیبٍ إِنْ كُنْتَ بَاكِیاً لِشَی‏ءٍ فَابْكِ لِلْحُسَینِ بْنِ عَلِی بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام فَإِنَّهُ ذُبِحَ كَمَا یذْبَحُ الْكَبْشُ وَ قُتِلَ مَعَهُ مِنْ أَهْلِ بَیتِهِ ثَمَانِیةَ عَشَرَ رَجُلًا مَا لَهُمْ فِی الْأَرْضِ شَبِیهُونَ وَ لَقَدْ بَكَتِ السَّمَاوَاتُ السَّبْعُ وَ الْأَرَضُونَ لِقَتْلِهِ.

اى فرزند شبیب اگر مى‏خواهى برای كسى گریه كنى، برای حسین بن على علیه السلام گریه كن كه او را مانند کبش، سر بریدند. و هیجده نفر از خاندان او را كه مانند آن‏ها در زمین نبودند، با وى كشته شدند. آسمان و زمین براى كشته شدن او گریه كردند.

در این قسمت فرمایش امام هشتم، چند نكته برای شیعیان و محبان اهل بیت علیهم السلام، قابل تأمل است:

 

آیا عزاداری و گریه برای امام حسین، بدعت در اسلام است؟

این فراز از سخنان امام هشتم علیه السلام، پاسخ این شبهه را می‌دهد که عزاداری بر امام حسین، بدعت در اسلام نیست و در سنت پیامبر و ائمه معصومین، سابقه داشته است؛ زیرا بدعت، آن است که ریشه‌ دینی و دستوری از جانب پیامبر، در فعل و قول، نداشته باشد.

طریحی از لغت شناسان صاحب نام در کتاب مجمع البحرین، چنین می‌گوید:

البدعه: وما لیس له أصل فی كتابٍ ولا سنّه، وإنّما سُمّیتْ بدعه؛ لأنّ قائلَها ابتدعها هو نفسه.[10]

بدعت، كار تازه‌ی در دین است كه ریشه در قرآن و سنت پیامبر نداشته باشد. بدعت را از این جهت بدعت نامیده اند، چون گوینده‌‌ی آن، از پیش خود، ساخته و به وجود آورده است.

ابن حجر عسقلانی از علمای اهل سنت،  نیز بدعت را این‌گونه معنا كرده است:

والمُحْدَثات بفتح الدال جمع مُحْدَثَه، والمراد بها: ما أحدث ولیس له أصل فی الشرع ویسمّی فی عرف الشرع بدعه، وما كان له أصل یدلّ علیه الشرع فلیس ببدعه.[11]

محدثات، به فتح دال، جمع (محدثه) است. مراد از آن، هر چیز جدیدی است كه ریشه‌ی شرعی نداشته باشد و در عرف شرع، بدعت نامیده شود و هر چیزی كه ریشه و دلیل شرعی داشته باشد، بدعت نیست.

بنابراین، معنای بدعت همان است كه به صورت اختصار بیان گردید؛ اما عزاداری و گریه بر شهادت امام حسین، ریشه دینی در آیات قرآن و سنت پیامبر، دارد؛ از جمله:  

 

دلالت آیات قرآن بر جواز، گریه یعقوب نبی در فراق یوسف

سرگذشت حضرت یوسف از ابتدا تا پایان ماجرا همانند یك تراژدی خوفناك و تأثر برانگیز نقل شده است. آن هنگام كه آتش حسد در دل برادران یوسف زبانه می كشد و نقشه ناپدید ساختن او را می كشند تا زمانی كه در دل چاه قرار می‏گیرد و با پیراهن پاره پاره و آغشته به خون برادر، پدر را از دریده شدن به وسیله گرگ با خبر می كنند و به دنبال آن تأثّر و اندوه بی حدّ و اندازه یعقوب در غم از دست رفتن فرزند و گریه هر صبح و شام تا آنجا كه خداوند از زبان حضرت یعقوب، این چنین می فرماید:

وَ قَالَ یأَسَفَی عَلَی یوسُفَ وَ ابْیضَّتْ عَینَاهُ مِنَ الْحُزْنِ فَهُوَ كَظِیمٌ.[12]

گفت ای دریغ بر یوسف، و در حالی كه اندوه خود را فرو می خورد، چشمانش از اندوه سپید شد.

حزن و گریه یعقوب چنان بود که چشمان وی از شدت حزن و گریه، نابینا گردید با این كه می دانست او زنده است و به آغوشش باز می گردد. حال چگونه است حال پیامبر اسلام در اعلام شهادت فرزند خویش از طرف فرشته وحی؟

از این دلیل قرآنی، جواز گریه و زاری بر اولیاء الهی و شكوه و شكایت از اعمال سردمداران ظلم به پیش گاه خداوند استفاده می شود و به عنوان سیره یكی از پیامبران الهی، دلیلی محكم و قرآنی بر اصل مشروعیت عزاداری و گریه بر مصیبت ها مورد بهره برداری قرار می گیرد.

 

دلالت سنت پیامبر، گریه پیامبر در فراق حمزه

همچنین در سیره و سنت پیامبر نیز گریه بر اشخاص مرده و شهید، بسیار فراوان گزارش شده است؛ از جمله:

ما رأینا رسول اللّه صلّی الله علیه و آله وسلّم باكیاً أشدّ من بكائه علی حمزه، وضعه فی القبله، ثمّ وقف علی جنازته، وانتحب حتّی بلغ به الغشی، یقول: یا عمّ رسول اللّه! یا حمزه! یا أسد اللّه! وأسد رسوله! یا حمزه! یا فاعل الخیرات! یا حمزه! یا كاشف الكربات! یا حمزه! یا ذابّ عن وجه رسول اللّه.[13]

ندیدیم پیامبر بر كسی گریه كند، آن گونه كه به شدّت در شهادت عمویش حمزه، اشك می ریخت، بدن حمزه را به طرف قبله قرار داد، و با صدای بلند گریه كرد تا حال غش به آن حضرت دست داد.

حال آیا آیات قرآن و سیره و سنّت پیامبر خدا، نمی تواند بهترین دلیل و حجت شرعی بر اقامه عزا برای امام حسین باشد؟[14]

 

گریه و حزن پیامبر قبل از شهادت امام حسین

علاوه بر این، قبل از شهادت امام حسین، پیامبر اسلام، هنگامی كه با اطلاع از غیب الهی، از شهادت فرزند خویش، خبر دادند، خویشتن نیز بارها و بارها، در مناسبت های گوناگون برای سبط و فرزند خویش و مظلومیت وی در کربلا، اشک ریختند و گریستند؛ از جمله حاکم نیشابوری از محدثین اهل سنت، از بنت الحارث، چنین نقل می کند:

فدخلت یوما إلی رسول الله فوضعته فی حجره، ثم حانت منی التفاته فإذا عینا رسول الله (ص) تهریقان من الدموع قالت: فقلت: یا نبی الله بأبی أنت وأمی مالك؟ قال: أتانی جبرئیل علیه الصلاه والسلام فأخبرنی ان امتی ستقتل ابنی هذا.[15]

روزی خدمت حضرت رسیدم و حسین را در آغوش آن حضرت گذاردم؛ حضرت به من التفاتی نمود و چشمانش پر از اشك گردید. عرض كردم: یا نبی الله پدر و مادرم فدایتان چه شده است؟ حضرت فرمود: جبرئیل علیه الصلاه والسلام نزد من آمد و مرا با خبر ساخت كه امت من به زودی این فرزندم را می كشند.

و نیز ابن عثم از دیگر مولفان اهل سنت، نیز به گریه و اندوه پیامبر، قبل از شهادت امام حسین، چنین اشاره می کند:

عن ابن عباس قال: ... خرج النبی صلی الله علیه وآله وسلم فی سفر له، فلما كان فی بعض الطریق وقف فاسترجع ودمعت عیناه، فسئل عن ذلك، فقال: هذا جبریل یخبرنی عن أرض بشاطی الفرات یقال لها كربلا، یقتل بها ولدی الحسین ابن فاطمه ... رجع وهو متغیر اللون محمر الوجه فخطب خطبه بلیغه موجزه وعیناه یهملان دموعا... .[16]

از ابن عباس روایت شده: ... نبی اكرم در مسافرتی بودند، در میانه راه، توقف نمود و استرجاع نمود [انا لله و انا الیه راجعون گفت] و اشك از چشمان حضرتش جاری شد، از علت این اقدام حضرت سؤال كردند، حضرت فرمود: جبریل هم اكنون به من خبر داد از سرزمینی در ساحل فرات كه به آن كربلا گفته می شود، و در آن جا فرزندم حسین بن فاطمه به شهادت می رسد. سپس رسول خدا صلّی الله علیه وآله بازگشت و با رنگ پریده و صورتی گلگون خطبه بلیغ و موجزی خواند و این در حالی بود كه چشمان آن حضرت پر از اشك بود ... .

و نیز از قول عایشه، همسر پیامبر از کتاب المعجم الکبیر طبرانی از مولفان اهل سنت، چنین نقل شده است:

... قال فان أمتك ستقتله من بعدك ... یقتل ابنك هذا واسمها الطف ... ثم خرج إلی أصحابه فیهم علی وأبو بكر وعمر وحذیفه وعمار وأبوذر رضی الله عنهم وهو یبكی ... .[17]

... جبرئیل به پیامبر، وحی رساند: امت تو فرزندت حسین بن علی را بعد از تو می كشند ... فرزندت را در سرزمینی كه «طفّ» نام دارد می كشند ... رسول خدا در حالیکه چشمان اش پر از اشک بود و گریه می کرد، به جمع اصحابش كه علی و أبوبكر و عمر و حذیفه و عمّار و أبوذر بودند، پیوست ... .

سیره عملی پیامبر خدا، در اعلان خبر شهادت فرزندش امام حسین، و نیز گریه و اندوه قبل از شهادت وی، سخن كسانی كه عزاداری را بدعت می دانند به چالش كشیده و مهر بطلان بر آن می زند. چراکه، در منابع حدیثی و تاریخی شیعه و اهل سنت، گریه بر امام حسین، در سنت پیامبر، ذکر گردیده است و قابل کتمان نیست.

 

شعار ماه محرم در سال ظهور

آنگاه، امام رضا در تبیین فرازی بسیار مهم، به منتقم خون حسین، امام عصر، مهدی و قائم آل محمد، اشاره می کنند:

وَ لَقَدْ نَزَلَ إِلَى الْأَرْضِ مِنَ الْمَلَائِكَةِ أَرْبَعَةُ آلَافٍ لِنَصْرِهِ فَوَجَدُوهُ قَدْ قُتِلَ فَهُمْ عِنْدَ قَبْرِهِ شُعْثٌ غُبْرٌ إِلَى أَنْ یقُومَ الْقَائِمُ فَیكُونُونَ مِنْ أَنْصَارِهِ وَ شِعَارُهُمْ یالَثَارَاتِ الْحُسَینِ.

و چهار هزار فرشته براى یارى كردن او فرود آمدند و او را كشته یافتند، و آنها محزون و غبار آلود در كنار قبر او می‌باشند تا وقتى كه قائم علیه السلام قیام كند، در هنگام ظهور قائم، آن فرشتگان وى را یارى مى‏كنند و شعار آنان «یالثارات الحسین» مى‏باشد.

ترجیع بند سخنان ائمه در مناسبت های گوناگون و سرنوشت ساز اسلام، همچون عاشورا، سخن و یاد امام عصر، بوده است. و این سوال مطرح میشود که به راستی، چه حکمتی در این امر، نهفته است؟ چرا ماه محرم، ماه ظهور است ؟ چرا عاشورا، روز «ظهور» است و یاد حسین آغازین کلام مهدی (ع) ...؟ گویا امام حسین سال‌ها و قرن‌ها چشم به راه دوخته و به انتظار نشسته است؛ تا امام عصر ندایش را پاسخ گوید؛ پرچم بر زمین مانده‌اش را به دوش گیرد؛ و آرمان‌های بلندش را لباس تحقق بپوشاند. روز ظهور، هنگام پاسخ به استغاثه مظلومانه امام حسین (ع) است و حضرت مهدی (ع) پاسخ دهنده آن.

یالثارات الحسین، شعار منتظران امام عصر در عصر غیبت

شعار یالثارت الحسین، شعاری همگانی است[18] و تنها به فرشتگان موکل حرم امام حسین برای یاری قائم آل محمد، اختصاص ندارد، و به نزاع تاریخی جریان حق و باطل، اشاره دارد؛ از اینرو، شعار اصلی یاران و اصحاب امام عصر در سال ظهور، نیز "یالثارات الحسین"، خواهد بود؛ امام صادق‏ در وصف یاران امام عصر، چنین می فرمایند:

... هُمْ مِنْ خَشیةِ اللَّهِ مُشْفِقُونَ یدعُونَ بِالشَّهادَةِ وَیتَمَنَّونَ اَنْ یقتَلُوا فِی سَبیلِ اللّهِ شِعارُهُم یالَثاراتِ الحُسَینِ‏... .[19]

... یاران مهدی تنها از خدا می‏ترسند و همواره در آرزوی شهادت در راه خدا هستند. و شعار یاوران مهدی، یالثارات الحسین است ... .

 

نزول فرشتگان برای یاری امام حسین

همچنین این فراز از حدیث امام رضا، به این موضوع نیز اشاره دارد که فرشتگان الهی به قصد یاری آن حضرت در سرزمین كربلا، در روز عاشورا فرود آمدند؛ اما وقتی آن حضرت، به شهادت رسیده اند، از اینرو، تا هنگامه ظهور، با حالت ژولیده و غمگین، نزد قبر مطهر آ‌ن حضرت باقی می مانند تا قائم آل محمد، ظهور نماید.

این فراز از حدیث، در مضامین دیگر روایات، نیز ذکر شده است؛ از جمله سید بن طاووس، چنین نقل می کند:

ذَكَرَ الْمُفِیدُ مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ النُّعْمَانِ رَضِی اللَّهُ عَنْهُ فِی كِتَابِ مَوْلِدِ النَّبِی ص وَ مَوْلِدِ الْأَوْصِیاءِ ص بِإِسْنَادِهِ إِلَى أَبِی عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الصَّادِقِ علیه السلام قَالَ لَمَّا سَارَ أَبُوعَبْدِ اللَّهِ الْحُسَینُ بْنُ عَلِی مِنْ مَكَّةَ لِیدْخُلَ الْمَدِینَةَ لَقِیهُ أَفْوَاجٌ مِنَ الْمَلَائِكَةِ الْمُسَوِّمِینَ وَ الْمُرْدِفِینَ ... وَ قَالُوا یا حُجَّةَ اللَّهِ ... إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَمَدَّ جَدَّكَ رَسُولَ اللَّهِ ص بِنَا فِی مَوَاطِنَ كَثِیرَةٍ وَ إِنَّ اللَّهَ أَمَدَّكَ بِنَا ... ؛ وَ أَتَتْهُ أَفْوَاجٌ مِنْ مُؤْمِنِی الْجِنِّ فَقَالُوا لَهُ یا مَوْلَانَا نَحْنُ شِیعَتُكَ وَ أَنْصَارُكَ فَمُرْنَا بِمَا تَشَاءُ فَلَوْ أَمَرْتَنَا بِقَتْلِ كُلِّ عَدُوٍّ لَكَ وَ أَنْتَ بِمَكَانِكَ لَكَفَینَاكَ ذَلِكَ ... .[20]

شیخ مفید در كتاب «مولد النّبی و مولد الاوصیاء» با سند خود از امام صادق نقل میكند: هنگامى كه امام حسین از مكّه حركت كردند، گروه‏ هایی از فرشتگان باصف هاى آراسته و در صفوف متوالی ... خدمت حضرت رسیدند و سلام دادند و عرض كردند: اى حجت خداوند بر خلق ... همانا خداوند عزّوجل، پیامبر را در جاهاى بسیارى به وسیله ما فرشتگان، كمك و یارى فرموده و اكنون نیز ما به یارى تو آمده ایم ... ؛ و نیز گروه هایی از مؤمنین جنّ آمدند و عرض كردند: آقا، ما شیعیان و یاران شمائیم، هر چه خواهید دستور دهید، اگر دستور بدهید كه همه دشمنان كشته شود و شما از جاى خود حركت نكنید، ما دستور شما را اجرا مى‏كنیم ... .

سؤالی كه با توجه به این روایت، در ذهن می‌رسد این است كه چرا امام حسین علیه السلام درخواست یاری فرشتگان و جنیان را رد كردند؟ علت آن در ادامه همین روایت، بیان شده است، زیرا، هدایت و هلاكت در عاشورا با دلیل باشد:

وَ نَحْنُ وَ اللَّهِ أَقْدَرُ عَلَیهِمْ مِنْكُمْ وَ لَكِنْ لِیهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَنْ بَینَةٍ وَ یحْیى‏ مَنْ حَی عَنْ بَینَةٍ.[21]

به خدا سوگند، ما بیش از شما بر نابودی آنها قدرت داریم، اما می‌خواهیم هر كه هلاك می‌شود و یا به حیات ابدی می‌رسد، بر اساس دلیل روشن و برهان و با اختیار واقعی، باشد.

آری، امام حسین (ع)، به شهادت خویش آگاه بودند، کما اینکه پیامبر، نیز از شهادت ایشان، بارها و بارها، خبر داده بودند، لکن امام حسین به تبعیت از فرمان خدا، و به قصد امر به معروف و نجات امت اسلام از خلافت بنی امیه و حاکمیت ظلم و ستم، به سمت عراق و کربلا، حرکت کردند.

 

رخدادهای شگفت بعد از واقعه عاشورا

امام رضا در تبیین فراز بعدی از حدیث جامع فضیلت قیام امام حسین، به حوادث و رخدادهای پس از شهادت امام حسین علیه السلام در عصر عاشورا، اشاره می فرمایند که در عالم اتفاق افتاد كه نشانه‌ی حقانیت ایشان و معجزه برای آن حضرت محسوب می‌شود:

یا ابْنَ شَبِیبٍ لَقَدْ حَدَّثَنِی أَبِی عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ علیه السلام أَنَّهُ لَمَّا قُتِلَ الْحُسَینُ جَدِّی علیه السلام مَطَرَتِ السَّمَاءُ دَماً وَ تُرَاباً أَحْمَرَ.

ای پسر شبیب! پدرم، از پدرش از جدش (امام باقر علیه السلام) نقل كرده است،‌ هنگامی‌كه جدم حسین علیه السلام كشته شد، آسمان خون و خاك سرخ بارید.

این رویداد در منابع اهل سنت نیز ذكر شده است. واقدی، تراجم نگار اهل سنت، در کتاب "الطبقات الکبری"، واقعه خون باریدن از آسمان را چنین، نقل می کند:

لَمّا قُتِلَ الحُسَینُ بنُ عَلِی علیه السلام مَطَرَتِ السَّماءُ دَماً، فَأَصبَحَت خِیامُنا وكُلُّ شَی‏ءٍ مِنّا مُلِئَ دَماً.[22]

هنگامى كه حسین بن على شهید شد، بارانِ خون از آسمان بارید و خیمه‏ها و همه چیزمان، پر از خون شد.

همچنین ابن عدیم حلبی، مولف کتارب "تاریخ حلب"، نیز این واقعه را اینگونه، روایت می کند:

لَمّا قُتِلَ الحُسَینُ علیه السلام احمَرَّتِ السَّماءُ مِن أقطارِها، ثُمَّ لَم تَزُل حَتّى‏ تَقَطَّرَت، فَقَطَرَت دَماً.[23]

هنگامى كه حسین كشته شد، كرانه‏هاى آسمان، قرمز شد. سپس این گونه ماند، تا بارید و خون بارید.

البته در این روایت، تنها به یكی از این رویدادها اشاره است، درحالی كه طبق در روایات دیگر، اتفاقات دیگری نیز در عالم رخ داده است. در نوشتاری مستقل، این حوادث را مطابق روایات اهل سنت گردآوری شده است.

 

رجعت امام حسین، رخداد شگفت انگیز عصر ظهور

و اما در عصر ظهور، رخدادهای شگفت انگیز عاشورا، امتداد پیدا خواهد کرد و بار دیگر و بعد از قیام قائم آل محمد، حضرت مهدی، امام حسین و برخی از ائمه، بار دیگر، به دنیا رجعت خواهند نمود تا مجازات الهی کافران خالص، از همین دنیا، آغاز شود. در روایتی، رجعت امام حسین و امیرالمؤمنین با قیام حضرت مهدی (عج) بیان شده است.

جابر از امام باقر(ع) نقل می کند: امام حسین(ع) در روز عاشورا، قبل از شهادتش، خطاب به اصحاب و یارانش در کربلا، به تفصیل در مورد رجعت خود و یاران خود در عصر ظهور و هنگام حکومت جهانی امام عصر، سخن گفت:

قَالَ الْحُسَینُ لِأَصْحَابِهِ قَبْلَ أَنْ یقْتَلَ ... فَأَبْشِرُوا فَوَ اللَّهِ لَئِنْ قَتَلُونَا فَإِنَّا نَرِدُ عَلَى نَبِینَا قَالَ ثُمَّ أَمْكُثُ مَا شَاءَ اللَّهُ فَأَكُونُ أَوَّلَ مَنْ ینْشَقُّ الْأَرْضُ عَنْهُ فَأَخْرُجُ خَرْجَةً یوَافِقُ ذَلِكَ خَرْجَةَ أَمِیرِالْمُؤْمِنِینَ وَ قِیامَ قَائِمِنَا.[24]

حسین بن علی، قبل از شهادت در عاشورا، خطاب به یاران خویش چنین فرمود: بشارت باد شما را به خدا قسم اگر این قوم ما را بکشند، ما نخستین کسانی هستیم که نزد پیامبرمان باز می گردیم و تا مدتی که خدا بخواهد، توقف خواهیم کرد، آن گاه من اولین کسی هستم که قبرش شکافته می شود و ناگهان از قبر خارج می شوم، در حالی که امیرالمؤمنین نیز از قبرش خارج شده و آن هنگامی است که مهدی ما، قیام نموده است.

 

ثواب گریه و زیارت امام حسین، همنشینی با پیامبر و اهل بیت در بهشت

سپس امام رضا در ادامه حدیثی جامع که به آداب ماه محرم، اشاره دارد، به ثواب حزن و اندوه در این ماه برای سرور و سالار شهیدان، تصریح می فرمایند که عقل انسان از فهم و درک ثواب آن، عاجز می باشد و اگر این چنین احادیث صحیح السندی وجود نداشت، همانا، شبهه خناسان شبکه های ماهواره ای وهابیت، در دل ها استوار می گردید، اما با بیان رسای امام رضا، راه بر هر گونه شبهه و بدعت دانستن گریه بر امام حسین، بسته ماند:

یا ابْنَ شَبِیبٍ إِنْ بَكَیتَ عَلَى الْحُسَینِ علیه السلام حَتَّى تَصِیرَ دُمُوعُكَ عَلَى خَدَّیكَ غَفَرَ اللَّهُ لَكَ كُلَّ ذَنْبٍ أَذْنَبْتَهُ صَغِیراً كَانَ أَوْ كَبِیراً قَلِیلًا كَانَ أَوْ كَثِیراً. یا ابْنَ شَبِیبٍ إِنْ سَرَّكَ أَنْ تَلْقَى اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لَا ذَنْبَ عَلَیكَ فَزُرِ الْحُسَینَ علیه السلام. یا ابْنَ شَبِیبٍ إِنْ سَرَّكَ أَنْ تَسْكُنَ الْغُرَفَ الْمَبْنِیةَ فِی الْجَنَّةِ مَعَ النَّبِی وَ آلِهِ صلی الله علیه وآله فَالْعَنْ قَتَلَةَ الْحُسَینِ. یا ابْنَ شَبِیبٍ إِنْ سَرَّكَ أَنْ تَكُونَ لَكَ مِنَ الثَّوَابِ مِثْلَ مَا لِمَنِ اسْتُشْهِدَ مَعَ الْحُسَینِ علیه السلام فَقُلْ مَتَى مَا ذَكَرْتَهُ یا لَیتَنِی كُنْتُ مَعَهُمْ فَأَفُوزَ فَوْزاً عَظِیماً. یا ابْنَ شَبِیبٍ إِنْ سَرَّكَ أَنْ تَكُونَ مَعَنَا فِی الدَّرَجَاتِ الْعُلَى مِنَ الْجِنَانِ فَاحْزَنْ لِحُزْنِنَا وَ افْرَحْ لِفَرَحِنَا وَ عَلَیكَ بِوَلَایتِنَا فَلَوْ أَنَّ رَجُلًا تَوَلَّى حَجَراً لَحَشَرَهُ اللَّهُ مَعَهُ یوْمَ الْقِیامَه.

اى فرزند شبیب! اگر بر حسین علیه السلام، گریه کردی تا این كه اشكهایت بر گونه‏ هایت جارى شود، خداوند همه گناهان تو را مى‏آمرزد، بزرگ باشد یا كوچك اندك باشد یا زیاد. اى فرزند شبیب! اگر میخواهى خداوند را ملاقات كنى در حالى كه گناه نداشته باشى، حسین علیه السلام را زیارت كن. اى فرزند شبیب! اگر میخواهى در بهشت جاى گیرى و با محمد و آل محمد، هم‏نشین گردى، قاتلان حسین را لعنت كن. اى فرزند شبیب! اگر میخواهى ثواب شهداى كربلا را داشته باشى، هر گاه یاد آنها را كردى بگو: «یا لَیتَنِی كُنْتُ مَعَهُمْ فَأَفُوزَ فَوْزاً عَظِیماً»؛ اى فرزند شبیب! اگر میخواهى با ما در درجات بلند قرار گیرى، در هنگام اندوه ما اندوهگین باش، و در وقت خوشحالى ما خوشحالى كن، به ولایت اهل بیت تمسک بجویید و بدان اگر كسى سنگى را دوست داشته باشد، خداوند روز قیامت او را با همان سنگ، محشور میكند.

البته چنین تعابیری تنها در منابع شیعه نیست، بلکه در منابع اهل سنت نیز مضمون آن وجود دارد. از جمله، در كتاب فضائل الصحابه احمد بن حنبل (رئیس مذهب حنبلی در اهل سنت)، روایت صحیح السندی[25] چنین نقل شده است:

... أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قثنا الرَّبِیعُ بْنُ مُنْذِرٍ، عَنْ أَبِیهِ، قَالَ: كَانَ حُسَینُ بْنُ عَلِی، یقُولُ: مَنْ دَمَعَتَا عَینَاهُ فِینَا دَمْعَةً، أَوْ قَطَرَتْ عَینَاهُ فِینَا قَطْرَةً، أَثْوَاهُ اللَّهُ عز وجل الْجَنَّةَ.[26]

... اسود بن عامر (ابو عبد الرحمن) از ربیع بن منذر نقل كرد كه پدرش گفته: حسین بن علی همیشه می‏فرمود: هر كس چشمانش برای ما پر اشك شود و یا یك قطره اشك برای ما بریزد، خداوند او را در بهشت جای خواهد داد.

زیارت امام حسین از راه دور به روایت کلینی

و اما وظیفه کسانی که نمی توانند امام حسین را در کربلا و در کنار مرقد شریف ایشان، زیارت کنند، چیست؟ یکی از امتیازات مذهب شعیه، کشتی نجات بودن فرزند پیامبر، سبط النبی، قرۀ العین رسول، امام حسین، می باشد. از اینرو، سفینۀ النجات سرور و سالار شهیدان، دستورالعمل های بسیار فراوانی دارد و به فراخور و اقتضای طبیعت مخاطب، قابل انتخاب است. از اینرو، امامان معصوم، در مناسبت های گوناگون، نسخه های متفاوتی را تجویز می فرمودند؛ از جمله این دستورالعمل ها، آسانی زیارت امام حسین، می باشد تا یاد و نام عاشورا و قیام امام حسین به هر مناسبتی در خاطره ها، ماندگار و جاودانه شود؛ از جمله، امام صادق علیه السلام، دراین باره، چنین، می فرمایند:

یا سَدیرُ، تَزورُ قَبرَ الحُسَینِ علیه السلام فی كُلِّ یومٍ؟ قُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ! لا، قالَ: فَما أجفاكُم! قالَ: فَتَزورونَهُ فی كُلِّ جُمعَةٍ؟ قُلتُ: لا. قالَ: فَتَزورونَهُ فی كُلِّ شَهرٍ؟ قُلتُ: لا. قالَ: فَتَزورونَهُ فی كُلِّ سَنَةٍ؟ قُلتُ: قَد یكونُ ذلِكَ. قالَ: یا سَدیرُ، ما أجفاكُم لِلحُسَینِ علیه السلام! أما عَلِمتَ أنَّ للّهِ عَزَّ وجَلَّ ألفَی ألفِ مَلَكٍ شُعثٍ غُبرٍ یبكونَ ویزورونَ لا یفتُرونَ، وما عَلَیكَ یا سَدیرُ أن تَزورَ قَبرَ الحُسَینِ فی كُلِّ جُمعَةٍ خَمسَ مَرّاتٍ وفی كُلِّ یومٍ مَرَّةً؟ قُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ! إنَّ بَینَنا وبَینَهُ فَراسِخَ كَثیرَةً. فَقالَ لی: اصعَد فَوقَ سَطحِكَ، ثُمَّ تَلتَفِتُ یمنَةً ویسرَةً، ثُمَّ تَرفَعُ رَأسَكَ إلَى السَّماءِ، ثُمَّ انحو نَحوَ القَبرِ، وتَقولُ: السَّلامُ عَلَیكَ یا أبا عَبدِ اللّهِ، السَّلامُ عَلَیكَ ورَحمَةُ اللّهِ وبَرَكاتُهُ، تُكتَبُ لَكَ زَورَةٌ، وَالزَّورَةُ حُجَّةٌ وعُمرَةٌ. قالَ سَدیرٌ: فَرُبَّما فَعَلتُ فِی الشَّهرِ أكثَرَ مِن عِشرینَ مَرَّةً.[27]

اى سَدیر! قبر حسین علیه السلام را در هر روز، زیارت مى‏كنى؟». گفتم: فدایت شوم، نه! فرمود: «چه قدر جفاكارید!». فرمود: «او را هفته‏اى یك بار، زیارت مى‏كنید؟». گفتم: نه. فرمود: «در هر ماه، چه طور؟». گفتم: نه. فرمود: «در هر سال، چه؟». گفتم: گاه، چنین مى‏شود. فرمود: «اى سَدیر! چه قدر به حسین علیه السلام جفا مى‏كنید! آیا نمى‏دانى كه خداى عزوجل، دو هزار هزار فرشته پریشان غبارآلود دارد كه مى‏گِریند و زیارت مى‏كنند و خسته نمى‏شوند. چه مى‏شود اى سَدیر كه قبر حسین علیه السلام را در هر هفته، پنج بار و در هر روز، یك بار، زیارت كنى؟». گفتم: فدایت شوم! میان ما و او فرسنگ‏ها راه است. امام علیه السلام به من فرمود: «به بالاى بام خانه‏ات برو. سپس به راست و چپ، توجّه كن و آن گاه، سرت را به سوى آسمان، بالا ببر و به سوى قبر حسین علیه السلام رو كن و بگو:" السَّلامُ عَلَیكَ یا أبا عَبدِ اللّهِ، السَّلامُ عَلَیكَ و رَحمَةُ اللّهِ و بَرَكاتُهُ: سلام بر تو، یا ابا عبد اللّه! سلام و رحمت و بركات خدا بر تو باد!". برایت، یك زیارت نوشته مى‏شود و زیارت، [معادل‏] یك حج و عمره است». [پس از آن،] گاهی در یك ماه، بیش از بیست بار، این دستور امام صادق را انجام می دادم.

آری؛ إنَّ لِقَتْلِ الحسینِ حَرارَةً فی قلوبِ المومنینَ لا تَبْرُدُ أبداً. همانا به خاطر کشته شدن حسین علیه السلام حرارتی در دل های مومنین است که هرگز سرد نمی شود.

 


[1] . شیخ صدوق، الامالی، ص 192.

[2] . مجلسی، روضة المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه، ج‏ 5، ص 383.

[3] . ر.ک: موسسه تحقیقاتی ولیعصر، مقاله ماه محرم و فضیلت عاشورای حسینی، لینک.

[4] . شیخ حر عاملی، وسائل الشیعه، جلد 10، صفحه 394.

[5] . ابن طاووس، الاقبال، ج 3، ص 42.

[6] . سوره آل عمران، آیه 38.

[7] . سوره آل عمران، آیه 39.

[8] . شیخ صدوق، الامالی، ص 129.

[9] . آیات 36 و 217 سوره های مبارکه توبه و بقره

[10] . طریحی، مجمع البحرین، ج 1، ص 163.

[11] . عسقلانی، فتح الباری شرح صحیح البخاری، ج 13، ص 212.

[12] . سوره یوسف، آیه 84.

[13] . طبری، ذخائر العقبی، ص 181.

[14] . ر.ک: سایت موسسه تحقیقاتی ولیعصر، مقاله آیا عزاداری برای امام حسین، بدعت است، لینک

[15] . حاکم نیشابوری، مستدرك الصحیحین، ج 3، ص 176

[16] . ابن عثم، الفتوح، ج 4، ص 325.

[17] . طبرانی، المعجم الكبیر، ج 3، ص107.

[18] . ر.ک: ویکی شیعه، مدخل یالثارت الحسین، لینک.

[19] . مجلسی، بحارالانوار، ج 52، ص 308.

[20] . ابن طاووس، اللهوف، ص 67

[21] . همان.

[22] . واقدی، الطبقات الكبرى، ج 1،  ص 505.

[23] . ابن عدیم، بغیة الطلب فى تاریخ حلب، ج 6، ص2637.

[24] . مجلسی، بحارالانوار، ج 53، ص 61.

[25] . ر.ک: موسسه تحقیقاتی ولیعصر، مقاله پاداش گریه در عزای اهل بیت از نگاه اهل سنت، لینک.

[26] . ابن حنبل، فضائل الصحابة، ج 2، ص 675.

[27] . کلینی، الکافی، ج 4، ص 589.

 

منبع: فرهنگ نیوز

 



برچسب ها :