«چاقوسازی»، یادگاری از روزگار «مردان نمکی» در استان زنجان

چاقوسازی
تاریخ:            تعداد بازدید: 165                    

«چاقوسازی» هنری است که پیشینه آن در زنجان با کشف جسد مومیایی شده مردان نمکی آشکار و به دوره هخامنشیان نسبت داده شد.

گرچه امروز با ورود چاقوهای چینی بی‌کیفیت، بازار چاقوی زنجان کمی سرد شده اما هنوز چاقوسازان بسیاری در این شهر فعال هستند تا از هویت چاقوسازی در این شهر دفاع کنند و این هنر- صنعت، شناسنامه زنجان به شمار می آید.

تاریخچه ساخت چاقو در زنجان به دوره هخامنشیان برمی‌گردد. در زمستان سال ۱۳۷۳، جسد مومیایی شده شش مرد نمکی در استان زنجان و در معدنی به نام نمک چهرآباد کشف شد. همه این مردان، داس و ابزار جنگی انسان‌های اولیه را به کمر داشتند و همین موضوع باعث شد که تاریخچه ساخت چاقو در زنجان را به شش‌هزار سال پیش نسبت دهند و این شهر را پایتخت سلاح‌سازی در زمان هخامنشیان بدانند اما رواج هنر چاقوسازی در زنجان به دوره صفویه برمی گردد.

علاوه بر زنجان، در راین کرمان، کرمانشاه، قم و همدان هم چاقوسازی رواج دارد اما هیچ‌کدام از اینها در زیبایی و کیفیت، توان رقابت با چاقوهای زنجان را ندارند؛ این چاقوها با وجود تنوع فراوان، دارای ویژگی های منحصر به فردی هستند؛   ظرافت، یکی از این ویژگی هاست و این ظرافت در مونتاژ (جفت و جور) قطعات مختلف، به خوبی آشکار است به گونه‌ای که محور تیغه و لولای چاقو چنان جاسازی شده که تشخیص قطعات مذکور از هم مشکل است.

ویژگی دیگری که چاقوهای زنجان را ممتاز می کند، تناسب قسمت های مختلف چاقو، یعنی تیغه، دسته و غلاف از یکدیگر است و این پدیده ویژه، نمودار مهارت دست و بینش هنری استاد کاران این هنر- صنعت استـ قدرت برش، از دیگر ویژگی های چاقوی زنجان است که آن را مشهور عام و خاص کرده و موجب شده تا گردشگرانی که زنجان را انتخاب می کنند، نتوانند از کنار چاقوی این شهر، بی تفاوت بگذرند.

چاقوی زنجان علاوه بر ابتکارات و خلاقیت صنعتی استادکاران دارای فرم های مختلف است و به دو دسته کلی تقسیم می شود. یکی چاقو های ساده یا معمولی که از دو دسته تیغه و قبضه تشکیل  شده اند و دیگری چاقوهای مرکب و پیچیده که خود به انواع چاقوها تقسیم و چاقوی ضامن دار و انواع چاقو در شکل های مختلف را شامل می شوند.

گرچه بهترین چاقوها در زنجان ساخته می شوند اما تمام مواد اولیه‌ای که در چاقوسازی مورد استفاده قرار می گیرد،   وارداتی است و استیلی که در ساخت چاقو از آن استفاده می‌شود به دلیل نبود فن‌آوری آن در کشور، از کشورهای روسیه، اوکراین و آلمان وارد می‌شود.

 

منبع: مهر

 



برچسب ها :